Home / عبادات و احکام /  «نماز تراویح» در عهد خلیفه چهارم علی مرتضی رضی‌الله‌عنه

 «نماز تراویح» در عهد خلیفه چهارم علی مرتضی رضی‌الله‌عنه

✍🏼 مولانا محّمدنافع

نماز تراویح در دین اسلام از اهمیت خاصی برخوردار است و شیوۀ مسنونی‌ست که از عهد نبی اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وسلّم، تاکنون ادامه دارد. (الصحیح لإبن خزیمه:۳/ ۲۳۷، مشکوه: ص۱۱۴) بعد از پیامبر اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وسلّم، صحابه به این سنّت عمل کردند. (السنن‌الکبری:۲/ ۴۹۶) ما در اینجا قول و عمل خلیفۀ چهارم حضرت علی رضی‌الله‌عنه را در رابطه با نماز تراویح بیان می‌کنیم.
۱٫ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ اللهِ الثَّقَفِیِّ، قَالَ : حدَّثَنَا عَرْفَجَهُ، قَالَ: «کَانَ عَلِیٌّ یَأْمُرُ النَّاسَ بِقِیَامِ رَمَضَانَ، وَکَانَ یَجْعَلُ لِلرِّجَالِ إِمَامًا، وَلِلنِّسَاءِ إِمَامًا. قَالَ عَرْفَجَهُ: فَأَمَرَنِی عَلِیٌّ، فَکُنْتُ إِمَامَ النِّسَاءِ» (بیهقی، السنن الکبری:۴۷۸۹٫ مؤطا محمد:۲۳٫ شعب‌الایمان:۳۰۰۳٫ مصنف ابن‌أبی‌شیبه:۶۲۰۸٫ مصنف عبدالرزاق:۵۱۲۵)
حضرت عرفجه از بزرگان عهد حضرت علی مرتضی روایت می‌کند که حضرت علی در شب‌های ماه رمضان مرد و زن را برای نماز تراویح جمع می‌کرد و برای مردها و زن‌ها دو امام جماعت جداگانه مقرر می‌کرد تا با آنها نماز تراویح را اقامه کنند. حضرت عرفجه می‌گوید که حضرت علی مرا برای امامت زن‌ها مقرر کرد و من نماز تراویح را با آنها اقامه می‌کردم و برای رعایت حجاب آنها تمهیداتی اندیشیده شده بود.
۲٫ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ أَبى عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِىِّ عَنْ عَلِىٍّ رَضِىَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: «دَعَا الْقُرَّاءَ فِى رَمَضَانَ، فَأَمَرَ مِنْهُمْ رَجُلاً یُصَلِّى بِالنَّاسِ عِشْرِینَ رَکْعَهً» قَالَ: «وَکَانَ عَلِىٌّ رَضِىَ اللهُ عَنْهُ یُوتِرُ بِهِمْ»(بیهقی،السنن‌الکبری:۴۸۰۴٫ مؤطا محمد:۲۳) و روی من وجه آخر عن علی. (المنتقی للذهبی،ص۵۴۲)
ابوعبدالرحمان السلمی می‌گوید که حضرت علی در ماه رمضان قاریان را فراخواند و یکی را دستور داد که بیست رکعت نماز تراویح را امامت کند و خود حضرت علی مرتضی سه رکعت نماز وتر را امامت می‌کرد.
۳٫ عَنْ شُتَیْرِ بْنِ شَکَلٍ وَکَانَ مِنْ أَصْحَابِ عَلِىٍّ رَضِىَ اللهُ عَنْهُ، «أَنَّهُ کَانَ یَؤُمُّهُمْ فِى شَهْرِ رَمَضَانَ بِعِشْرِینَ رَکْعَهً، وَیُوتِرُ بِثَلاَثٍ.» (بیهقی، السنن‌الکبری:۴۸۰۳)
شتیر بن شکل از شاگردان حضرت علی، در رمضان بیست رکعت نماز تراویح را اقامه می‌کرد و سه رکعت وتر می‌خواند.
۴٫ «کَانَ یَؤُمُّنَا سُوَیْدُ بْنُ غَفَلَهَ فِى رَمَضَانَ فَیُصَلِّى خَمْسَ تَرْوِیحَاتٍ عِشْرِینَ رَکْعَهً» (همان)
سویدبن غفله شاگرد مشهور حضرت علی، در رمضان بیست رکعت نماز تراویح را با پنج ترویحه امامت می‌کرد.
۵٫ «أَنَّ عَلِیًّا أَمَرَ رَجُلاً یُصَلِّی بِهِمْ فِی رَمَضَانَ عِشْرِینَ رَکْعَهً »(مصنف أبی‌شیبه:۷۷۶۳)
حضرت علی در ماه رمضان دستور داده بود که بیست رکعت نماز تراویح بخوانند.
خلاصه اینکه خواندن بیست رکعت نماز تراویح از عهد نبوی ثابت است و به‌ویژه در عهد عمر رضی‌الله‌عنه، (۱۴ ه.ق) با اهتمام ویژه‌ای بر آن عمل شد. سپس در عهد عثمان رضی‌الله‌عنه، این سنّت ادامه یافت و سپس در عهد علی رضی‌الله‌عنه، نیز به روال سابق بیست رکعت نماز تروایح با جماعت ادا می‌شد.
بنابراین نماز تراویح از عمل صحابه نیز ثابت است و حضرت علی و فرزندان ایشان نیز بر این سنّت عمل کردند و در این مسئله هیچ اختلافی در عهد علوی رخ نداد. از آن زمان تاکنون نماز تراویح با جماعت در مساجد برگزار می‌شود. عمل صحابه دلیلی قوی بر ثبوت هر امر است؛ چنانکه این قاعده مهم بین علما مشهور است: «التوارث و التعامل هو معظم الدین، یعنی إذا ثبت تعامل الصحابه بأمر فهو حجه قاطعه و سنه ثابته لایمکن دفعها؛ توارث و تعامل مسئله مهمی‌ست در دین؛ یعنی زمانی که مسئله‌ای با تعامل صحابه ثابت شود آن حجت قطعی و سنّت ثابتی‌ست که نمی‌توان آن را رد کرد.» (کشمیری، فیض‌الباری:۲/ ۲۵۴)
و نیز پیامبر فرمود: «إِنَّ أُمَّتِی لاَ تَجْتَمِعُ عَلَى ضَلاَلَهٍ؛ امت من بر گمراهی اجماع نمی‌کنند. (ابن‌ماجه:۳۹۵۰) لذا تعامل مسلمانان در برگزاری نماز تراویح در تمام ادوار نمی‌تواند اجماع امت بر گمراهی باشد، و این نه یک بدعت، بلکه سنّت است.

ادامه‌ی مطلب👇🏼

🔹نماز تروایح در کتب شیعه

امام جعفر صادق رحمه‌الله، روایت می‌کند که رسول اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وسلّم، در ماه رمضان بعد از نماز عشا بر نوافل می‌افزود. زمانی‌که پیامبر برای نماز بلند می‌شد مردم به ایشان اقتدا می‌کردند و نماز می‌گزاردند. اندکی بعد پیامبر آنها را ترک می‌کرد و به خانه تشریف می‌برد. سپس از خانه بیرون تشریف آورد و مردم دوباره به ایشان اقتدا کردند. بدین‌گونه پیامبر چندین بار آنها را ترک می‌کرد و به خانه می‌رفت و دوباره تشریف می‌آورد و نماز اقامه می‌کرد. امام جعفر می‌گوید که رسول اکرم فرمود که به‌غیر از رمضان در دیگر شبها بعد از نماز عشا نفل نخوانید.
ابی عبدالله علیه السلام قال: «کان رسول الله صلّی‌الله‌علیه‌وسلّم یزید فی صلاته فی شهر رمضان إذا صلى العتمه صلى بعدها یقوم الناس خلفه فیدخل ویدعهم، ثم یخرج أیضا فیجیئون ویقومون خلفه فیدخل ویدعهم مرارا» قال وقال: «لا تصل بعد العتمه فی غیر شهر رمضان»(فروع کافی:۱/۳۹۶٫الاستبصارللشیخ طوسی:۲۳۱ـ۳۲٫ تهذیب‌الاحکام للشیخ طوسی:۱۳۰ـ۱۳۱)
از روایات بالا معلوم می‌شود که در رمضان بعد از نماز عشا، نوافل را با جماعت می‌خواندند و در برخی روایات بیست‌ودو رکعت نفل نیز ثابت است. همین نوافل «نماز تراویح» است، البته با تفاوت در نام که آنان (اهل‌تشیع) این نماز را «نفل» می‌گویند و ما (اهل‌سنّت) به آن «نماز تراویح» می‌گوییم.

**********

🔸منبع: فصلنامۀ “ندای اسلام” شمارۀ ۷۳، به نقل از سیرت سیّدنا علی المرتضی، ترجمۀ محمد ذاکری‌فر، ص:۵۰۵ـ ۵۰۹

نظر بدهید

آدرس ایمیل تان نمایش داده نخواهد شد.

Show Buttons
Hide Buttons