Home / عقیده و ایمان / عبادت چیست و برای کیست؟!

عبادت چیست و برای کیست؟!

مفسرین عبادت را به (نهایت خضوع و خشوع) و بعضیها به نهایت تعظیم معنی کرده اند. به هر حال این معنی درست است لیکن محتاج به توضیح می باشد چون والدین و مشایخ و اساتید و بزرگان نیز قابل تعظیم اند. برای عبادت معانی زیادی تعریف شده است که بهترین معنای عبادت را ابن قیم رحمه الله فرموده است:

العباده عباره عن الاعتقاد والشعور بأن للمعبود سلطه غیبیه (أی فی العلم والتصرف) فوق الأسباب یقدر بها علی النفع والضرر فکل دعاء ونداء وثناء وتعظیم ینشأ من هذا الاعتقاد فهی عباده“(مدارج السالکین ص ۴). عبادت عبارت است از عقیده داشتن به اینکه معبود قدرتی غیبی مافوق الاسباب در علم و تصرف دارد که با آن قدرت میتواند نفع و ضرر برساند پس هر دعاء و فریاد و ثناء و تعظیمی که از این اعتقاد حاصل شود عبادت است.

اقسام عبادت

اکنون بعد از بیان تعریف عبادت، اقسام آن را برای خوانندگان محترم توضیح می دهیم، عبادت سه قسم دارد:

۱- قولی.

۲- فعلی یا بدنی.

۳- مالی.

{قُلْ إِنَّ صَلَاتِی وَنُسُکِی وَمَحْیای وَمَمَاتِی لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ * لَا شَرِیکَ لَهُ وَبِذَلِکَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ } … (انعام / ۱۶۲)

“بگو که یقیناً نماز من و قربانی من و موت و حیات من به خداوند متعال اختصاص دارند که صاحب اختیار جهانیان است، و او شریک ندارد و ماموریت من همین است و من قبل از همه تسلیم شده ام. یعنی از امتیان خودم قبل از همه در برابر دستور خداوند متعال تسلیم شده ام”.

نماز عبادتی است متشکل از قول و فعل، چون که ارکان مخصوصه یا قول اند یا فعل، پس { صَلَاتِی } دو نوع عبادت (قولی و فعلی) را در بر گرفته است، و { نُسُکِی } اشاره به عبادت مالی دارد که در رأس آنها قربانی است.

خلاصه اینکه از آیات قرآنی و احادیث نبوی هویدا است که عبادت که هدف اصلی خلقت انس و جن است منقسم به سه قسم است : ۱- زبانی، بدنی، مالی.

و مغز عبادت، دعاء یعنی خواندن الله سبحانه و تعالی در هر جا و هر وقت است چون که این عبادت، مشروط به زمان و یا مکانی مخصوص نیست پس در هر زمان و مکان بنده میتواند با معبود بر حق تماس برقرار کند و در هر حالی که انسان قرار داشته باشد از قیام (ایستادن) و قعود (نشستن) و اضطجاع (دراز کشیدن) میتواند خداوند متعال را بخواند و او را یاد کند. و در اوصاف عبادالله همین چیز ذکر شده است که آنها در هر سه حالتی که دارند خداوند متعال را یاد میکنند و فقط او را فریاد میزنند و نزد خداوند متعال همین انسانها دانشمندان واقعی اند که در حال قیام و قعود و اضطجاع او را میخوانند و فریاد میزنند.

{ إِن فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّیلِ وَالنَّهَارِ لَآَیاتٍ لِأُولِی الْأَلْبَابِ (۱۹۰) الَّذِینَ یذْکُرُونَ اللَّهَ قِیامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَیتَفَکَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَکَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ } … … (آل عمران: ۱۹۰- ۱۹۱).

“در پیدایش آسمانها و زمین و اختلاف شب و روز دلائل بیشماری (برای وحدانیت او تعالی) است که صاحبان دانش از آنها استفاده میکنند و آنها کسانی اند که خداوند متعال را در حالت قیام و نشستن و حالت خوابیدن یاد میکنند و در پیدایش آسمانها و زمین تفکر می فرمایند و میگویند: ای بار الها، این همه کائنات را عبث و بیهوده خلق نفرموده ای پس ما را از عذاب جهنم حفاظت بفرما”.

با بیان اوصاف صاحبان عقل و دانش خداوند متعال مسیر بندگانش را مشخص گردانید که بندگان مقرب بارگاه او تعالی در هر حالت او را با قلب و زبان یاد میکنند و این یاد و فکر آنها را به خواندن الله سبحانه و تعالی وادار میکند که آنها فریاد: { رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلاً سُبْحَانَکَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ } را سر میدهند و توجه آنها کاملاً از غیر الله بریده میشود و در نتیجه فکر و ذکر، آنها را به این طرف سوق میدهد که هیچ احدی در کائنات عظیم با او تعالی شریک و سهیم نبوده است. همانطوری که در پیدا کردن آسمانها و زمین و اختلاف لیل و نهار یگانه بوده است لذا در فریادرسی و دادرسی بندگانش نیز یگانه است، و هیچ احدی را سهیم و دخیل قرار نداده است. تمام اذکار از نوع تسبیح و تحمید و تکبیر و تهلیل و تلاوت قرآن مجید و درود و سلام بر انبیاء – علیهم الصلوه والسلام- و دعوت الی الله تعالی و آنچه زبان در امر بالمعروف و النهی عن المنکر می گوید، عبادت زبانی اند. خلاصه این که عبادتهای زبانی از عبادتهای بدنی و مالی به مراتب بیشتر و افزونتر اند به این خاطر پیامبر گرامی اسلام – صلى الله علیه وسلم – در تعلیم تشهد فرمود : (التحیات لله) یعنی همه عبادتهای زبانی به هر گونه ای که باشند به خداوند متعال اختصاص دارند. و بعد فرمود : (الصلوات والطیبات) این دو کلمه را با تکرار واو بر مبتداء (التحیات) عطف فرمود و در حقیقت به این مطلب اشاره شده است که این دو کلمه در خبر شریک التحیات اند و با تکرار خبر (لله) جمله مستقل قرار میگیرند. در حقیقت عبارت به این گونه است: الصلوات لله والطیبات لله – و امام ابوحنیفه در خواندن تشهد همین روایت ابن مسعود را که با دو واو ذکر شده است ترجیح داده است چون که سه جمله مستقل قرار میگیرند و بر تکرار و استمرار دلالت دارند.

بعد از عبادات زبانی عبادات بدنی اند که از جانب موحدین برای خداوند متعال انجام میگیرند خواه فقیر باشند یا غنی. چون که اکثر عبادتهای بدنی مشروط بشرط زمان و مکان و دیگر شروط اند مثل رکوع، سجده، طواف، قیام، جهاد و غیره همه اینها مشروط به شرائط زمان و مکان و غیره اند و در هر جا و هر وقت مقدور نیستند. ولی عبادتهای مالی کثرت عبادتهای بدنی را ندارند چون که فقط صاحبان مال میتوانند آنها را انجام دهند، مثل: زکات و قربانی و صدقات و دیگر وجوه خیریه که با مال انجام گیرند.

خلاصۀ کلام

خلاصه کلام اینکه عبادتهای زبانی، بدنی و مالی به خداوند متعال اختصاص دارند چون که صفاتی که مقتضی عبادت بندگان اند فقط به خداوند متعال اختصاص دارند. و هیچ احدی در آن صفات با خداوند متعال سهیم و شریک نبوده است.

و در آیه شریفه کرسی برای این مطلب که عبادت به خداوند متعال اختصاص دارند دلائل زیادی ایراد شده است. دلیل اول (الحی) زنده دائمی اگر گفته شود که همه موجودات جاندار، حیات و زندگی دارند پس امتیاز رب سبحانه و تعالی در (این صفت) (الحی) چیست؟

جواب : خداوند متعال امتیاز حیاتش را با موجودات جاندار در جایی که به پیامبر گرامی اسلام – صلى الله علیه وسلم – خطاب فرموده است چنین بیان می فرماید :

{ وَتَوَکَّلْ عَلَى الْحَی الَّذِی لَا یمُوتُ } … … (الفرقان / ۵۸)

“بر ذات دائمی و لایموت او اعتماد داشته باش”.

و برای حل مشکلات فقط بر ذات مقتدر و توانا و لایموت اعتماد داشته باش و در جمیع امور و مهمات فقط بر آن ذاتی اعتماد داشته باش که زندگیش جاودانی و ابدی است. و بر هیچ یکی از مخلوقات توکل و اعتماد نداشته باش. چون که زندگی آنها مستعار و عارضی است و هر لحظه تهدید به مرگ اند بجز ذات مقدس الله سبحانه و تعالی که زندگیش جاودانی و سرمدی است.

***********************************************************

تهیه و ترتیب: عبدالرحمن شفیق

نظر بدهید

آدرس ایمیل تان نمایش داده نخواهد شد.

Show Buttons
Hide Buttons