Home / سیرت پیامبر / نبی رحمت و اسوۀ اعظم

نبی رحمت و اسوۀ اعظم

الگوی اخلاق نبوي سرچشمۀ سرشت انساني

اگر به سیرت آن‎حضرت صلی الله علیه وسلم بنگریم، بهترین سیرت و زیباترین اخلاق را می‌یابیم، لحظه لحظۀ سیرت و زندگی پیامبر صلی الله علیه وسلم از طریق اصحاب و یاران آن‎‎حضرت صلی الله علیه وسلم با کمال صداقت و امانتداری در قالب روایات و احادیث به ما رسیده است؛ احوال فردی آن‎حضرت در خانه، توسط ازواج مطهرات و احوال اجتماعی و دعوت و جهاد ایشان و رفتار و کردارشان و حتی سکوتشان توسط صحابه نقل شده است. هیچ پیامبر، امام و شخصیتی در جهان یافت نمی‎شود که دربارۀ تمام جزئیات سیرت و اخلاق و کردار او این‎همه کتاب نوشته شده باشد.

«لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو الله وَالْيَوْمَ الْآَخِرَ وَذَكَرَ اللهَ كَثِيرًا» [احزاب:21]؛ ‏سرمشق و الگوي زيبائي در (شيوه پندار و گفتار و كردار) پيغمبر خدا براي شما است. براي كساني كه (داراي سه ويژگي باشند:) اميد به خدا داشته، و جوياي قيامت باشند، و خداوند را بسيار ياد كنند.‏

اخلاق كریمانه و عادات مبارك آن‎حضرت صلی الله علیه وسلم برای ما مسلمانان تا قیامت الگو و نمونه است. الله تعالی، ظاهر حضرت سید المرسلین صلی الله علیه وسلم را از همه انسان‎ها زیباتر آفرید و باطن ایشان به مراتب از ظاهر ایشان زیباتر بود. زیبایی ظاهر خود را با ظاهر آن‎حضرت صلی الله علیه وسلم نزدیک کنیم، اما در زیبایی معنوی، ‌زیبایی اخلاق،‌ كردار، ‌رفتار و منش می‏توانیم بر نقش قدم آن‎حضرت صلی الله علیه وسلم قدم برداشته و در این زمینه با مجاهدت، ‌تلاش، ‌كوشش و توفیق و فضل الهی خود را با ایشان نزدیك كنیم، بر همین اساس خداوند متعال ایشان را برای ما بهترین اسوه و الگو قرار داده و فرموده است: «لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ» یعنی اخلاق كریمانه، ‌عادات، ‌رفتار، ‌زندگی و سیرت مبارك آن‎حضرت صلی الله علیه وسلم برای شما بهترین نمونه است. باید بدان تأسی بجویید. آن را با خود مذاكره کرده و به یكدیگر یادآوری كنید، و درباره آن مطالعه و تدبر نمایید.

الله تعالی پروژۀ مكارم و محاسن اخلاقی را با رفتار و منش حضرت رسول صلی الله علیه وسلم كامل كرد. وقتی از ‌ام‎المومنین حضرت عایشه صدیقه رضی‏ الله عنهادربارۀ اخلاق آن‎حضرت صلی الله علیه وسلم پرسیدند واینکه چرا خداوند متعال خطاب به ایشان فرموده است: «‏وَإِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ‏»[قلم:4]؛ ‏تو ای پیامبر! داراي صفات پسنديده و افعال حميده هستي.‏

حضرت عایشه رضی‏ الله عنها فرمود: ‌«كَانَ خُلُقُهُ الْقُرْآنَ»؛ اخلاق رسول‎الله صلی الله علیه وسلم عمل به قرآن بود. (مسند احمد، به روایت حضرت سعدبن هشام)

آری! آن‎حضرت صلی الله علیه وسلم نمونه عملی قرآن بودند و هیچ نكته‏ای از آموزه‏های قرآن مجید نبود كه ایشان تا پایان عمر به آن عمل نكنند، ایشان در تمام بخش‏های زندگی بر قرآن عامل بودند.

آن‎حضرت صلی‎الله علیه و سلم همانند آن‌هایی كه برای خود حق بزرگی قائل هستند، ‌رفتار نمی‏كرد. به‎گونه‏ای می‏زیست كه اگر كسی از بیرون وارد مجلس ایشان می‏شد، در تشخیص او دچار اشتباه می‏شد.

ایشان به هر انسان،‌ به میزان جایگاه اجتماعی او احترام می‏گذاشت. این‎گونه نبود كه به همه یكسان احترام قائل باشد. این تعلیم اسلام نیست. اسلام می‏گوید: «أنزل الناس منازلهم» مردم را در جایگاه خودشان قرار بده.

آن‎حضرت صلی الله علیه وسلم تمام کارهای خود را به مشورت می‏گذاشت و هرگاه رأی اكثریت را صواب و درست می‏دید، آن را بر رأی و نظر خود ترجیح می‏داد. همچنین ایشان به رأی زنان هم توجه می‏كرد. اگر كنیز یا غلامی به ایشان در مورد كاری نظر می‏داد، ‌در رابطه با سخن او می‏اندیشید.

نشست و برخاست و توجه ایشان، بیشتر با فقرا و مساكین و افراد نیازمند بود، ‌به سخنان آنان توجه می‏كرد، از تمام نزدیكان و ارادتمندان خود خبر می‏گرفت،‌ اگر كسی در شهر مدینه مریض می‏شد،‌ به عیادت او می‏رفت،‌ حتی اگر یهودیان مدینه مریض می‏شدند، به عیادتشان می‏رفت.

یك‎بار عده‏ای از حضرت عایشه رضی‏الله عنها پرسیدند كه رسول اكرم صلی الله علیه وسلم در منزل چگونه رفتار می‏كند؟ ‌ام‎المؤمنین در جواب فرمود: ایشان بسیاری اوقات لباس‎های پاره‎اش می‎دوزد و کفش‎هایش را مرمت می‏كند.

همچنین در همین‎باره از حضرت علی رضی‏ الله عنه سؤال شد. ایشان سخنان جامعی نقل كرد و فرمود: آن‎حضرت صلی الله علیه وسلم در داخل خانه اوقات خود را به سه بخش تقسیم می‏كرد؛ یك بخش به استراحت اختصاص داشت، بخش دیگر برای ذكر و عبادت بود و در بخش سوم به زن و فرزند و امورخانه رسیدگی می‎کرد،‌ در این بخش ایشان حتی هیزم به دست افراد خانه می‎داد،  آتش روشن می‏كرد و گاهی نیز گوسفندان را می‏دوشید، در خانه، ساده و عادی زندگی می‏كرد، هیچ وقت اجازه نمی‏داد رختخواب نرمی برای ایشان پهن شود. حتی گاهی، ‌بخشی از زمان استراحت خود را به رسیدگی امور مردم اختصاص می‏داد.

هیچ امری آن‎حضرت صلی الله علیه وسلم را مضطرب نمی‏كرد، ‌در تمام حالات استقامت داشت و مقاوم بود. شجاع و صبور بود و با صبر و سنجیدگی و مشورت به امور مردم رسیدگی می‏كرد.

اگر نیازمندی به ایشان مراجعه می‏كرد، بی‏درنگ به او كمك می‏نمود، ‌اگر مال اضافی در دستشان باقی می‏ماند،‌ تا آن را صدقه نمی‏كرد،‌ آرام نمی‏گرفت، اگر فرد محتاج و نیازمندی به ایشان مراجعه می‏كرد و ایشان چیزی در دست نمی‌داشت، ‌به دیگران توصیه می‏كرد كه به او كمك كنند، یا اینكه چیزی قرض می‏گرفت و به او می‏داد. سردار مدینه صلی الله علیه وسلم واقعاً در سخاوت بی‏نظیر بود.

عشق و محبت به خداوند متعال و رسول او

خداوند متعال عشق را به عنوان یک استعداد ذاتی در وجود انسان نهادینه کرده است و این قریحه نیاز به جهت‏ دهی دارد، اینکه به کدام جهت حرکت کند؟ بستگی به انتخاب خود انسان دارد و اینکه چه چیزی را محبوب خود قرار می‎دهد؛ اگر به سمت خداوند متعال جهت‎دهی شود و الله رب العزت محبوب قلب یک انسان قرار گیرد، آنگاه این محبت مایۀ بالندگی و پرواز بشر به سوی خداوند متعال خواهد بود و آن انسان به کمال خواهد رسید، اما اگر خداوند متعال و محمد مصطفی صلی الله علیه وسلم به عنوان محبوب حقیقی انتخاب نشوند و محبت آن‌ها در دل جای داده نشود و این استعداد ذاتی با مادیّات دنیا ارتباط پیدا کند، آنگاه انسان از خواهش‌های نفسانی پیروی خواهد کرد و حلال و حرام برایش برابر بوده و بدین ترتیب در پرتگاه گمراهی و هلاکت سقوط خواهد کرد.

مسیر حیات‎بخش در زندگانی دنیا آنست که ما محبّت خداوند متعال و محبّت رسول گرامی او را در دل‌های خود جای دهیم، اسباب و وسایل دنیا را در حد ضرورت و نیاز طلب کنیم، اما دل‏باختۀ آن نشویم. محبت خدا و رسول در قلب هر انسانی جای گیرد، او در مسیر فطرت حرکت می‎کند و هیچ چیزی را بر خدا و رسولش ترجیح نخواهد داد، و برای همیشه محبت با آن‌ها را مقصود حقیقی خود قرار می‎دهد.

متأسفانه در دنیای امروزی، مادیات مطلوب بشر قرار گرفته است و تمام دغدغه‎های ما را مسائل مادّی تشکیل داده است، در حالی که خداوند متعال فراهم نمودن تمام نیازهای دنیوی ما را به‎عهده گرفته است. من نمی‎گویم برای دست‌ یافتن به منافع دنیوی هیچ تلاشی از خود نشان ندهید، بلکه آنچه اسلام در این زمینه به ما گوش‎زد می‎کند این است که محبت دنیا و مادیّات را در قلب‌های خود جای ندهید. مادیات این ارزش را ندارند که محبّت‎شان در قلب‌های ما جای بگیرد.

رسالت پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم

خداوند نعمت‌های زیادی به بشریّت ارزانی داشته است؛ از نعمت ظاهری گرفته تا نعمت‌های باطنی و از نعمت‌های مادّی تا نعمت‌های معنوی، اما از میان همۀ این نعمت‎ها، نعمت رسالت پیامبر اکرم حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه وسلم شایان ذکر و قابل قدر است؛ چرا که تنها همین نعمت است که باعث سعادت و خوشبختی انسان در دنیا و آخرت می‎گردد.

خداوند از این نعمت به عنوان یک احسان بزرگ بر بشریّت یاد کرده و می‌فرماید: «لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ» [آل‎عمران:164]؛ بی‏شک خداوند بر مؤمنان منت نهاد آنگاه که پیامبری از میانشان برایشان فرستاد.

نعمتی که ما را با خدا آشنا کرد و ما را از جهان آخرت و از بهشت و جهنم باخبر نمود و راه‌های سعادت و خوشبختی دو دنیا را به ما نشان داد، نعمت بعثت آن‎حضرت صلی الله علیه وسلم است، چنانکه قرآن عظیم‌الشأن می‏فرماید: «لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولا مِنْ أنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ» الله تعالی در این آیه تعلیم و تزکیه و تلاوت قرآن را مطرح می‏فرماید که همه این‌ها از ثمرات بعثت آن‎حضرت صلی الله علیه وسلم می‏باشند.

اتباع از رسول صلی الله علیه وسلم شاه‎راه هدایت است

دین اسلام بزرگ‌ترین و مقبول‌ترین دین نزد خداوند است و شریعت غیرقابل نسخ رسول الله صلی الله علیه وسلم تا قیام قیامت بزرگ‌ترین راهِ بدست آوردن رضایت الهی است. قرآن و حدیث این حقیقت را به کرّات ثابت کرده اند. اگر قرآن را به خوبی یاد بگیریم و از تعالیم گهربارش بهره‌مند شویم، به خوبی درمی‎یابیم که راه حقیقی خوشبختی و سعادت، همان راه اتباع رسول الله صلی الله علیه وسلم در زندگی است. رسول اکرم صلی الله علیه وسلم در حدیثی فرمودند: «لَوْ كَانَ مُوسَى حَيًّا بَيْنَ أظْهُرِكُمْ مَا حَلَّ لَهُ إِلاَّ أنْ يَتَّبِعَنِى»؛ اگر حضرت موسی علیه السلام زنده می‎بود، حتماً از شریعت من پیروی می‎کرد. (مسند احمد، به روایت جابر بن عبدالله)

اسلام دین وسیع و فراگیری است که در تمام شئونات زندگی بهترین راهنماست و اگر ما می‎خواهیم خداوند از ما راضی باشد، تنها راهش این است که این دین را در تمام شئونِ زندگیِ خویش پیاده کنیم و مسیر زندگی ما باید مسیر سنّت و شریعت باشد. احکامی را که رسول الله صلی الله علیه وسلم آورده‏اند، بزرگ‌ترین اصول سعادت و کامیابی و  بهترین راه رسیدن به نجات و رستگاری است.

اطاعت از اوامر و اجتناب از نواهی، بزرگ‌ترین رمز خوشبختی است. باید از منکرات و منهیّاتی که پیامبر صلی الله علیه وسلم ما را از انجام آن نهی کرده است پرهیز کنیم؛ از منکراتی چون غیبت، دروغ، شراب‏نوشی، تضییع حقوق یتیمان و مساکین و نیز از محرّمات دیگر مثل ربا، رشوه، فحشا و بی‏حیایی دوری کنیم. نباید با چشم حقارت به یتیمان و مساکین نگاه کنیم، بلکه باید علاوه بر مساعدت با آنان، آنان را اعزاز و اکرام کنیم، جلوی یتیمان با فرزندانمان محبت نکنیم، جلوی بیوه‎زن‌ها با همسران‎مان کلمات محبّت‏آمیز نزنیم. این‌ها تعالیم زیبای رسول خدا صلی الله علیه وسلم هستند.

امروز از تعالیم رسول الله صلی الله علیه وسلم فاصله گرفته‌ایم، به همین دلیل است که مشکلات، گرفتاری‏ها، بدبینی‎ها و تفرقه‏ها  دامن‌گیر امّت اسلامی شده است. فاصله از قرآن و سنت باعث عقب‏ماندگی ما شده است.

«يَا أيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا للهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ وَاعْلَمُوا أنَّ اللهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ وَأنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ» [‏انفال‏:‏ 24]

خداوند متعال به همۀ مؤمنان خطاب می‎کند که ای کسانی که به آخرت و حساب و کتاب و به رسالت سیدنا محمد مصطفی صلی الله علیه وسلم اعتقاد دارید «اِسْتَجِيبُوا للهِ وَلِلرَّسُولِ» یعنی فرمان خدا و رسول را فراموش نکنید و از دستورات آن‌ها سرپیچی و تمرد نکنید. وقتی حضرت رسول اکرم صلی الله علیه وسلم شما را به انجام کاری دعوت می‌کند که مایۀ حیات و زندگی و عزت برای شماست، باید اجابت کنید، زیرا زندگیِ باارزش منوط به اطاعت الله و رسول الله صلی الله علیه وسلم است.

اگر امروز کسی بر دین مسیحیت عمل کرده و در کوه‌ها و غارها به ذکر و تسبیح و عبادت مشغول شود، خداوند این اذکار و اعمال او را نمی‌پذیرد، زیرا او باید اعمالش را از طریق اسلام و روش سیدالمرسلین صلی الله علیه وسلم انجام دهد، اکنون دوران یهودیّت و نصرانیّت تمام شده و دوران اسلام است و پیامبر اسلام به عنوان داعی و رهبر برای همۀ جهانیان است و اگر بشریت خواهان سعادت و نجات است، این خواسته تنها در اتباع از قدم‌های سیدالمرسلین حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه وسلم متحقق می‎شود.

امروز اگر مسلمانان فلسطین، عراق،  افغانستان و مسلمانان جهان می‎خواهند به پیروزی دست یابند، باید بدانند که تنها راه پیروزی در رجوع و توبه به سوی خداوند متعال و اتباع سیدالمرسلین و عمل به احکام الهی است. مسلمانان در هر موقعیت و شرایطی که قرار دارند باید به دین اسلام و سنت‌های آن‎حضرت صلی الله علیه وسلم افتخار نموده و بر آن‌ها عامل باشند. وقتی مسلمانان در هر حال اعم از حالت خوشی یا ناخوشی بر احکام دین عمل کنند، خداوند مشکلات آنان را حل می‎کند.

گزیده‎ای از بیانات مولانا عبدالحمید، رئیس شورای هماهنگی مدارس علوم دینی بلوچستان، مدیر دارالعلوم و امام جمعه محترم اهل‎سنت زاهدان.

نظر بدهید

آدرس ایمیل تان نمایش داده نخواهد شد.

Show Buttons
Hide Buttons